Rozwój mowy u dzieci

Rozwój mowy wiąże się ściśle z całokształtem życia dziecka, jest jednym z jego komponentów. Prawidłowy rozwój mowy dziecka jest podstawą kształtowania się jego osobowości. Dzięki rozumieniu mowy dziecko poznaje otaczający świat, może wyrażać swoje uczucia, spostrzeżenia i myśli.

Co znaczy prawidłowy rozwój mowy?

Rozwój mowy przebiega prawidłowo, gdy dziecko:

• mówi dużo i wyraźnie, wypowiadając wszystkie głoski poprawnie,
• jego wypowiedzi są poprawne gramatycznie, 
• rozumie, co się do niego mówi,
• mówi melodyjnie i swobodnie tzw. czystym głosem (nie nosowo) z zachowaniem intonacji, nie jąka się,
• język w czasie wypowiedzi układa się prawidłowo w jamie ustnej, czyli przeważnie centralnie (nie na boki) i nie wchodzi między zęby.

Trzylatek:

• Rozumie to, co do niego mówimy i spełnia proste polecenia: przynieś piłkę, podnieś klocek, idziemy do łazienki itp.
• Pytany podaje swoje imię .
• Próbuje wykonać codzienne czynności według podanych instrukcji.
• Wypowiada kilkuwyrazowe zdania, mówi chętnie i dużo (używa około 1000 słów).
• Zadaje pytania nie zawsze jasno sprecyzowane.
• Powinien wymawiać prawidłowo: wszystkie samogłoski (nosowe ,,ą" może brzmieć jak -om, czyli ,,bendom", ,,idę z mamom", spółgłoski p, b, m, f, w, t, d, n, l, ś, ź, ć, dź, ń, k, ch, j, ł. Głoski sz, ż, cz, dż oraz s, z, c, dz mogą być wymawiane jako ś, ź, ć, dź a głoska r jako l.

Jeśli dziecko nie wymawia wymienionych głosek zgodnie z normą, mówi tot (kot), tubet (kubek) lub mówi z językiem między zębami , to warto skonsultować to z logopedą.

Czterolatek:

• Rozumie i wykonuje nasze polecenie (zawierające wyrażenia przyimkowe: na, pod, obok, za itp.).
• Pytany odpowiada , co robi. Odpowiada na pytania (dlaczego?).
• Potrafi mówić o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości - czasem myli określenia czasu (jutro byłem u babci).
• W jego mowie mogą zdarzać się niepoprawne konstrukcje gramatyczne.
• Zadaje bardzo dużo pytań, używa około 1500 słów.
• Stosuje neologizmy dziecięce, gdy nie pamięta lub nie zna nazwy przedmiotu czy zjawiska (np. ucholog - lekarz od uszu). Nie należy utrwalać neologizmów i zawsze podawać prawidłową nazwę. 
• Powinien wymawiać: s, z, c, dz (twardo z zamkniętymi zębami): głoski sz, ż, cz, dż mogą być wymawiane jako s, z, c, dz, a głoska r jako l. 
• Nie powinniśmy zmuszać dziecka do wymowy głoski r, gdyż aparat mowy nie jest jeszcze na to przygotowany i może dojść do wytworzenia nieprawidłowego dźwięku (np. r - tylnojęzykowe).

Jeżeli dziecko mówi z językiem między zębami, nie wymawia głosek przewidzianych dla jego wieku lub wymawia je w sposób zniekształcony warto zwrócić się do logopedy.

Pięciolatek: 

• Stosuje wypowiedzi wielozdaniowe, opowiada zdarzenia, opisuje przedmioty i ich zastosowanie, używa różnych przyimków.
• Uwzględnia kolejność zdarzeń i zależności przyczynowo - skutkowe.
• Potrafi wyjaśnić znaczenie słów, używa ponad 2000 słów.
• Dokonuje autokorekty mowy, powoli znikają nieprawidłowości gramatyczne.
• Może wymawiać jeszcze r jako l, natomiast sz, rz, cz, dż jako s, z, c, dz, ale często pojawia się prawidłowe lub hiperpoprawne brzmienie szałata -sałata, rarka - lalka.

Jeśli dziecko nie wymawia poprawnie głosek przewidzianych dla jego wieku lub je zniekształca, ma mały zasób słownictwa, z trudem buduje zdania i robi błędy gramatyczne oraz fleksyjne, to warto zwrócić się do logopedy.

Sześciolatek:

• Swobodnie posługuje się mową, świadomie używa jej do przekazywania swojej wiedzy, emocji.
• W sposób naturalny porozumiewa się z rówieśnikami i dorosłymi. 
• Używa około 3000 słów.
• Wymawia prawidłowo wszystkie głoski.

Na co warto zwrócić szczególną uwagę?

• Na każdym etapie rozwoju dziecka uwagę powinien zwrócić sposób wymowy głosek dźwięcznych np. z (samek - zamek), g (karnek - garnek), w (fota - woda) . Świadczy to o zaburzeniu dźwięczności i wymaga terapii logopedycznej. 
• Niepłynność w mowie, np., ,,popopokaż mi obrazek,  ,,maaamaaa wróóóciii", ,,kot, kot, kot" może być początkiem jąkania. Udziecka w wieku 2-3 lat może to być objaw niepłynności rozwojowej, która powinna sama ustąpić. 
• Sprawdźmy, czy dziecko dobrze słyszy - jak reaguje na nasze pytania (czy je słyszy, czy konieczne jest kilkakrotne powtórzenie), czy nie mówi zbyt głośno. Mogą to być objawy problemów ze słuchem.
• Obserwujemy sposób oddychania dziecka (oddychanie przez nos przy zamkniętych ustach).
• Przyjrzyjmy się, czy dziecko nie ślini się zbyt mocno - być może utrwaliło nawyk połykania niemowlęcego.

Warto skontaktować się z logopedą, gdy mamy jakiekolwiek wątpliwości związane z rozwojem mowy dziecka. Im wcześniej rozpoczniemy terapię logopedyczną, tym większa szansa na sukces.